Ανησυχητικές προβλέψεις για την πληθυσμιακή πορεία της χώρας έως το 2046. Οι γεννήσεις εκτιμάται ότι θα περιοριστούν σε περίπου 65.000 ετησίως, ενώ στη Δυτική Μακεδονία η εικόνα είναι ακόμη πιο δύσκολη. Γρεβενά και Κοζάνη βρίσκονται μεταξύ των περιοχών με τη μεγαλύτερη υποχώρηση των γεννήσεων.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δημογραφική κρίση που αποκτά ολοένα μεγαλύτερες διαστάσεις και απειλεί να επηρεάσει βαθιά την οικονομική και κοινωνική της πορεία τις επόμενες δεκαετίες. Οι γεννήσεις μειώνονται, ο πληθυσμός γερνά και όλο και λιγότεροι νέοι βρίσκονται στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας.
Τα νεότερα στοιχεία και οι εκτιμήσεις του ομότιμου καθηγητή Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντή ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρωνα Κοτζαμάνη, αποτυπώνουν το μέγεθος της πρόκλησης.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του, εφόσον δεν υπάρξει θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, οι γεννήσεις στην Ελλάδα την εικοσαετία 2027-2046 αναμένεται να είναι λιγότερες από 1,4 εκατομμύρια. Για την προηγούμενη εικοσαετία, 2007-2026, ο αντίστοιχος αριθμός υπολογίζεται σε περίπου 1,8 εκατομμύρια.
Από τις 150.000 γεννήσεις στις 65.000
Η πορεία των τελευταίων δεκαετιών είναι ενδεικτική της αλλαγής που έχει συντελεστεί στην ελληνική κοινωνία. Κατά τη μεταπολεμική περίοδο και μέχρι περίπου το 1980, η χώρα κατέγραφε κατά μέσο όρο 150.000 γεννήσεις ετησίως. Τη δεκαετία του 1990 ο αριθμός είχε υποχωρήσει περίπου στις 100.000, ενώ η μικρή ανάκαμψη που ακολούθησε δεν είχε διάρκεια.
Για το 2026, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 65.000 γεννήσεις. Παράλληλα, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού έχει αυξηθεί σημαντικά: από τα 26,2 έτη το 1979-1980 στα 32,2 έτη το 2024-2025.
Την ίδια στιγμή, μειώνεται και ο αριθμός των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών, δηλαδή της βασικής ηλικιακής ομάδας στην οποία πραγματοποιούνται οι περισσότερες γεννήσεις. Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΔΕΜ, η συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα μειώθηκε κατά σχεδόν 480.000 άτομα, ή 28%, μέσα στα εξεταζόμενα χρόνια.
Η Δυτική Μακεδονία στο επίκεντρο της δημογραφικής κρίσης
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα σε περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας και ειδικότερα στη Δυτική Μακεδονία.
Σύμφωνα με την περιφερειακή ανάλυση του ΙΔΕΜ για την περίοδο 2009-2024, η μείωση των γεννήσεων σε πανελλαδικό επίπεδο έφτασε το 42%. Ωστόσο, σε έξι νομούς της ηπειρωτικής χώρας, μεταξύ των οποίων τα Γρεβενά, η Κοζάνη και η Φλώρινα, η υποχώρηση ξεπέρασε το 50%.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική όταν εξεταστεί η σχέση θανάτων και γεννήσεων. Στα Γρεβενά, κατά την περίοδο 2009-2024, καταγράφηκαν τουλάχιστον 3,5 θάνατοι για κάθε μία γέννηση. Πρόκειται για μία από τις δυσμενέστερες αναλογίες σε ολόκληρη τη χώρα.
Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που είναι ήδη ορατή σε πολλές τοπικές κοινωνίες: λιγότερα παιδιά στα σχολεία, μεγαλύτερος αριθμός ηλικιωμένων, περιορισμός του ενεργού πληθυσμού και μικρότερη δυνατότητα ανανέωσης των τοπικών κοινωνιών.
Γιατί μειώνονται οι γεννήσεις
Η δημογραφική υποχώρηση δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα. Η μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν οι νεότερες γενιές συνδυάζεται με την καθυστέρηση στη δημιουργία οικογένειας, τη μετανάστευση των νέων και τη συρρίκνωση των ηλικιακών ομάδων που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία.
Η οικονομική αβεβαιότητα, η δυσκολία εξασφάλισης σταθερής εργασίας, το αυξημένο κόστος στέγασης και ανατροφής παιδιών, αλλά και η έλλειψη επαρκούς υποστήριξης των οικογενειών δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η απόφαση για την απόκτηση παιδιού μετατίθεται ή τελικά δεν πραγματοποιείται.
Για την περιφέρεια, οι παράγοντες αυτοί συνδέονται και με τη φυγή νέων ανθρώπων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό, αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές και οικονομικές προοπτικές.
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο αριθμοί
Η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό πρόβλημα. Επηρεάζει τη λειτουργία των σχολείων, την αγορά εργασίας, την επιχειρηματικότητα, την κοινωνική συνοχή, αλλά και τη δυνατότητα μικρών δήμων να διατηρήσουν βασικές υπηρεσίες και υποδομές.
Για τη Δυτική Μακεδονία, το δημογραφικό συνδέεται άμεσα με το μέλλον της περιοχής. Η δημιουργία θέσεων εργασίας, η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης, η προσιτή κατοικία, η στήριξη των νέων ζευγαριών και η δυνατότητα παραμονής των νέων στον τόπο τους αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την αναστροφή της πορείας.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αυξηθούν οι γεννήσεις μέσα από επιδοματικές παρεμβάσεις. Είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε οι άνθρωποι που θέλουν να αποκτήσουν παιδιά να μπορούν να το κάνουν χωρίς να αισθάνονται ότι αυτό συνεπάγεται οικονομική ανασφάλεια ή επαγγελματικό αδιέξοδο.
Γιατί, αν η Ελλάδα αντιμετωπίζει σήμερα μια δύσκολη δημογραφική πραγματικότητα, για περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία το μέλλον της επόμενης εικοσαετίας κρίνεται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις που θα ληφθούν τώρα.
Πληροφορίες: Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ)
About The Author
