Το καλοκαίρι πέρασε και μαζί του οι ώρες που περνούσαμε περισσότερο χρόνο στον ήλιο. Τι σημαίνει όμως η αλλαγή της εποχής για τη βιταμίνη D; Ας δούμε γιατί είναι σημαντική για τον οργανισμό, πώς παράγεται και πότε αξίζει να ελέγξουμε τα επίπεδά της.
Γιατί είναι σημαντική η βιταμίνη D για την υγεία μας;
Η βιταμίνη D (καλσιφερόλη) αποτελεί μια λιποδιαλυτή βιταμίνη που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας των οστών και των μυών, καθώς και στη ρύθμιση της ομοιόστασης του ασβεστίου και του φωσφόρου. Μία από τις θεμελιώδεις λειτουργίες της είναι η ενίσχυση της εντερικής απορρόφησης των δύο αυτών απαραίτητων μετάλλων, τα οποία συμβάλλουν στη φυσιολογική ανάπτυξη, στη μεταλλοποίηση καθώς και στη διατήρηση της αντοχής των οστών.
Η βιταμίνη D μπορεί να προσληφθεί μέσω της διατροφής, της φυσικής σύνθεσης στο δέρμα και, όταν υπάρχει ανάγκη, μέσω συμπληρωμάτων διατροφής. Διατροφικές πηγές βιταμίνης D αποτελούν τα λιπαρά ψάρια, όπως ο σολομός, οι σαρδέλες και το σκουμπρί και ο κρόκος του αυγού. Ορισμένα τρόφιμα, όπως γάλατα ή φυτικά ροφήματα και δημητριακά, μπορεί να είναι εμπλουτισμένα με βιταμίνη D.
Η βιταμίνη D μετατρέπεται στον οργανισμό στην ενεργό μορφή της, την καλσιτριόλη [1,25(OH)₂D₃], η οποία δρα μέσω του υποδοχέα της βιταμίνης D (VDR) και ρυθμίζει αντίστοιχα την έκφραση γονιδίων που συμμετέχουν στη μεταφορά του ασβεστίου και του φωσφόρου στα εντερικά κύτταρα. Με τον τρόπο αυτό, διευκολύνεται η διαθεσιμότητα των απαραίτητων ανόργανων στοιχείων για τον σχηματισμό του υδροξυαπατίτη, του βασικού ανόργανου συστατικού της οστικής μήτρας, ενώ παράλληλα συμβάλλει στη διατήρηση των φυσιολογικών επιπέδων ασβεστίου στο αίμα, σε συνεργασία με την παραθορμόνη (PTH) και τη νεφρική λειτουργία. Η επαρκής πρόσληψη και αξιοποίηση της βιταμίνης D είναι, επομένως, απαραίτητη για τη φυσιολογική ανάπτυξη και διατήρηση του σκελετού.
Η βιταμίνη D έχει δύο βασικές μορφές: τη D₂ (εργοκαλσιφερόλη) και τη D₃ (χοληκαλσιφερόλη).
Η D₂ προέρχεται κυρίως από μύκητες, όπως μανιτάρια που έχουν εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία, και περιέχεται σε ορισμένα συμπληρώματα.
Η D₃ παράγεται στο δέρμα με την έκθεση στην ακτινοβολία UVB του ήλιου και βρίσκεται σε ζωικές τροφές και συμπληρώματα.
Τι μπορεί να συμβεί όταν τα επίπεδα βιταμίνης D είναι χαμηλά;
Η έλλειψη βιταμίνης D (Vitamin D deficiency) μπορεί να μην προκαλεί άμεσα εμφανή συμπτώματα. Βοηθά τον οργανισμό να απορροφά το ασβέστιο και είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών και των μυών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, ενδέχεται να συνδέεται με μυϊκή αδυναμία και μυοσκελετικούς πόνους. Σε σοβαρή ανεπάρκεια στους ενήλικες μπορεί να οδηγήσει σε οστεομαλακία ενώ στα παιδία σε ραχίτιδα (ανεπαρκή μεταλλοποίηση των οστών, δηλαδή τα οστά δεν σκληραίνουν φυσιολογικά όσο αναπτύσσονται και μπορεί να προκαλέσει πόνο στα οστά, μυϊκή αδυναμία ή παραμόρφωση στα πόδια).
Όταν υπάρχει έντονη ή παρατεταμένη έλλειψη:
- Τα οστά δεν μεταλλοποιούνται σωστά: δεν ενσωματώνουν αρκετά μέταλλα, με αποτέλεσμα να γίνονται πιο μαλακά. Έτσι προκαλείται οστεομαλακία στους ενήλικες και ραχίτιδα στα παιδιά, των οποίων τα οστά ακόμη αναπτύσσονται.
- Ο οργανισμός προσπαθεί να διατηρήσει σταθερό το ασβέστιο στο αίμα: αυξάνει την παραθορμόνη, η οποία κινητοποιεί ασβέστιο από τα οστά. Αν αυτό συνεχιστεί, μπορεί να μειωθεί η αντοχή τους.
- Επηρεάζεται και η μυϊκή λειτουργία: η βιταμίνη D και η ισορροπία του ασβεστίου είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική λειτουργία των μυών, γι’ αυτό η σοβαρή έλλειψη μπορεί να προκαλέσει μυϊκή αδυναμία.
- Και το πιο σημαντικό! Αρκεί η έκθεση του καλοκαιριού;
- Ο ήλιος αδιαμφισβήτητα αποτελεί σημαντική φυσική πηγή βιταμίνης D, καθώς μέσω της υπεριώδους ακτινοβολίας (UVB) ενεργοποιεί μια σειρά βιοχημικών αντιδράσεων στο δέρμα που οδηγούν τελικά στην παραγωγή βιταμίνης D3. Η ποσότητα που παράγεται, όμως, δεν είναι ίδια για όλους ούτε παραμένει σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
- Παράγοντες όπως η εποχή, το γεωγραφικό πλάτος, η ώρα της ημέρας, η διάρκεια έκθεσης, ο φωτότυπος του δέρματος, η ηλικία, τα ρούχα και η χρήση αντηλιακού επηρεάζουν τη σύνθεση της βιταμίνης D και κατά συνέπεια τα επίπεδα της στον οργανισμό. Κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες κυρίως, η μειωμένη έκθεση στην UVB ακτινοβολία μπορεί να οδηγήσει στον περιορισμό της φυσικής παραγωγή της, κυρίως σε περιοχές με μικρότερη ηλιοφάνεια ή σε άτομα που περνούν περισσότερο χρόνο σε εσωτερικούς χώρους.
- Αυτό δεν σημαίνει ωστόσο ότι τα αποθέματα βιταμίνης D εξαντλούνται μόλις τελειώσει το καλοκαίρι. Ο οργανισμός, φυσιολογικά ,αποθηκεύει βιταμίνη D στον λιπώδη ιστό και τα επίπεδα της στον οργανισμό εξαρτώνται από το συνολικό ισοζύγιο παραγωγής, πρόσληψης και μεταβολισμού της. Η επάρκεια όμως μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο.
- Παράλληλα, η έκθεση στον ήλιο δεν πρέπει να γίνεται χωρίς αντηλιακή προστασία με στόχο την παραγωγή βιταμίνης D καθώς η υπέρμετρη έκθεση σε UV ακτινοβολία αυξάνει τον κίνδυνο βλαβών στο δέρμα. Η ασφαλής συμπεριφορά στον ήλιο και η ισορροπημένη διατροφή παραμένουν σημαντικές.
- Χρειάζεται συμπλήρωμα βιταμίνης D μετά το καλοκαίρι;
- Όχι απαραίτητα για όλους. Μετά το καλοκαίρι, η μικρότερη έκθεση στον ήλιο μπορεί να περιορίσει την παραγωγή βιταμίνης D. Ένα συμπλήρωμα μπορεί να βοηθήσει όταν οι ανάγκες δεν καλύπτονται, ιδιαίτερα σε άτομα που περνούν λίγο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους ή καλύπτουν μεγάλο μέρος του δέρματός τους. Η καλοκαιρινή ηλιοφάνεια δεν εγγυάται επάρκεια για όλο τον χειμώνα.
- Η ανάγκη και η δόση εξατομικεύονται. Σε υγιείς ενήλικες κάτω των 75 ετών δεν συστήνονται συστηματικά εξετάσεις βιταμίνης D ή δόσεις πάνω από τη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη. Αν υπάρχει διαγνωσμένη έλλειψη ή πάθηση που επηρεάζει τον μεταβολισμό της, ο γιατρός καθορίζει την κατάλληλη αγωγή. Η εξέταση που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της κατάστασης της βιταμίνης D είναι η μέτρηση της 25-υδροξυβιταμίνης στο αίμα.
- Ποιες ομάδες ανθρώπων χρειάζονται περισσότερη προσοχή στα επίπεδα βιταμίνης D;
Ορισμένες ομάδες ανθρώπων διατηρούν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν ανεπαρκή επίπεδα βιταμίνης D:
• Άτομα που περνούν περιορισμένο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους.
• Άτομα με σκούρο φωτότυπο δέρματος, διότι η αυξημένη μελάχρωση μπορεί να περιορίσει της σύνθεσης της βιταμίνης D μέσω της ηλιακής ακτινοβολίας.
• Ηλικιωμένα άτομα, καθώς η ικανότητα δερματικής σύνθεσης της βιταμίνης φθίνει με το πέρας της ηλικίας.
•Άτομα με παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση λίπους ή τη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών. Είναι λιποδιαλυτή. Παθήσεις που δυσκολεύουν την απορρόφηση λίπους από το έντερο μπορούν να μειώσουν και την απορρόφηση της βιταμίνης D από τις τροφές ή τα συμπληρώματα. Το ήπαρ τη μετατρέπει στη μορφή που μετράμε συνήθως στις εξετάσεις αίματος, την 25(OH)D. Οι νεφροί συμμετέχουν στη μετατροπή της στην ενεργή της μορφή. Σε σοβαρή νεφρική νόσο, αυτή η διαδικασία μπορεί να επηρεαστεί.
• Άτομα με παχυσαρκία, τα οποία μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική κατανομή και διαθεσιμότητα της βιταμίνης D. Η βιταμίνη D είναι λιποδιαλυτή. Σε άτομα με παχυσαρκία, μεγαλύτερο μέρος της μπορεί να συγκρατείται στον λιπώδη ιστό, με αποτέλεσμα να κυκλοφορεί λιγότερη στο αίμα. Αυτός είναι ένας λόγος που συχνά παρατηρούνται χαμηλότερα επίπεδα 25(OH)D.
• Άτομα που ακολουθούν διατροφή με περιορισμένες πηγές βιταμίνης D. Ωστόσο, η παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει έλλειψη της βιταμίνης D. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να κρίνει σκόπιμο τον έλεγχο των επιπέδων της βιταμίνης D στο αίμα και αντίστοιχα αν κριθεί απαραίτητο να προτείνει κάποιο συμπλήρωμα διατροφής. - ΠΗΓΗ:www.heals.gr
About The Author
