Από τις βιντεοκασέτες και τα walkman μέχρι τα περιοδικά, τις παρέες στις πλατείες και τα πρώτα κινητά: γιατί μια ολόκληρη εποχή επιστρέφει σήμερα ως τάση, αισθητική και συναίσθημα
Υπάρχει κάτι παράδοξο με τη νοσταλγία των τελευταίων χρόνων. Όσο περισσότερο η καθημερινότητά μας γίνεται ψηφιακή, γρήγορη και διαρκώς συνδεδεμένη, τόσο περισσότερο επιστρέφουμε σε μια εποχή που χαρακτηριζόταν από το ακριβώς αντίθετο: λιγότερες οθόνες, περισσότερη αναμονή και μια καθημερινότητα που δεν καταγραφόταν διαρκώς στο κινητό.
Οι δεκαετίες του ’80 και του ’90 έχουν επιστρέψει δυναμικά στη μόδα, στη μουσική, στον κινηματογράφο, στη διαφήμιση, στη διακόσμηση αλλά και στα social media. Ρούχα, χτενίσματα, sneakers, παλιές τηλεοπτικές σειρές, τραγούδια, videogames και αντικείμενα που κάποτε θεωρούσαμε ξεπερασμένα εμφανίζονται ξανά ως σύμβολα μιας εποχής που σήμερα μοιάζει, για πολλούς, σχεδόν ρομαντική.
Δεν πρόκειται όμως μόνο για μόδα.
Πίσω από την επιστροφή των ’80s και των ’90s κρύβεται μια βαθύτερη ανάγκη: η ανάγκη να επιστρέψουμε, έστω για λίγο, σε μια περίοδο που θυμόμαστε ως πιο απλή, πιο αργή και πιο προβλέψιμη.
Η εποχή πριν από το «πάντα online»
Για όσους μεγάλωσαν εκείνες τις δεκαετίες, η καθημερινότητα είχε διαφορετικό ρυθμό.
Για να μιλήσεις με κάποιον, έπρεπε να τον πάρεις τηλέφωνο. Για να βρεις πληροφορίες, άνοιγες μια εγκυκλοπαίδεια ή ένα περιοδικό. Για να ακούσεις μουσική, έβαζες κασέτα ή CD. Για να δεις μια ταινία, πήγαινες στο videoclub. Και όταν έβγαινες από το σπίτι, υπήρχε πραγματικά η πιθανότητα να μην ξέρει κανείς πού βρίσκεσαι.
Σήμερα, σχεδόν κάθε στιγμή της ζωής μας μπορεί να γίνει μήνυμα, φωτογραφία, story ή notification.
Αυτό έχει προσφέρει τεράστιες δυνατότητες, αλλά έχει δημιουργήσει και μια νέα μορφή κόπωσης: την αίσθηση ότι πρέπει να είμαστε συνεχώς διαθέσιμοι.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η εποχή πριν από το smartphone αποκτά μια διαφορετική γοητεία.
Δεν νοσταλγούμε μόνο τα χρόνια – νοσταλγούμε τον εαυτό μας
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο στοιχείο της νοσταλγίας.
Όταν κάποιος λέει «μου λείπουν τα ’90s», δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θέλει να επιστρέψει στις πραγματικές συνθήκες εκείνης της εποχής. Πιθανότατα νοσταλγεί τον εαυτό του όπως ήταν τότε.
Την παιδική ηλικία. Την εφηβεία. Τις πρώτες φιλίες. Τα καλοκαίρια χωρίς πρόγραμμα. Τις βόλτες μέχρι αργά. Την αίσθηση ότι το μέλλον ήταν ακόμη ανοιχτό και γεμάτο πιθανότητες.
Η νοσταλγία, επομένως, δεν αφορά μόνο μια δεκαετία. Αφορά τις προσωπικές μας αναμνήσεις που είναι δεμένες με αυτή.
Και όσο περνούν τα χρόνια, οι αναμνήσεις αυτές αποκτούν μεγαλύτερη συναισθηματική αξία.
Από το walkman στο Spotify
Η τεχνολογία έκανε τη ζωή μας πιο εύκολη, αλλά ταυτόχρονα εξαφάνισε πολλές από τις μικρές «τελετουργίες» του παρελθόντος.
Το να φτιάξεις μια κασέτα για κάποιον ήταν μια διαδικασία. Το ίδιο και το να γράψεις ένα τραγούδι σε CD, να αγοράσεις ένα περιοδικό, να περιμένεις μια συγκεκριμένη ώρα για να δεις την αγαπημένη σου σειρά.
Σήμερα έχουμε σχεδόν τα πάντα αμέσως.
Μπορούμε να ακούσουμε εκατομμύρια τραγούδια, να παρακολουθήσουμε ταινίες οποιαδήποτε στιγμή και να επικοινωνήσουμε με κάποιον στην άλλη άκρη του κόσμου μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Κι όμως, η αφθονία δεν σημαίνει πάντα μεγαλύτερη συναισθηματική αξία.
Ίσως γι’ αυτό αντικείμενα όπως οι κασέτες, τα βινύλια, οι φωτογραφικές μηχανές με φιλμ και τα παλιά videogames έχουν αποκτήσει ξανά κοινό. Δεν προσφέρουν απλώς ένα προϊόν. Προσφέρουν μια εμπειρία.
Τα social media έκαναν τη νοσταλγία trend
Η ειρωνεία είναι ότι η νοσταλγία για την προ-digital εποχή διαδίδεται κυρίως μέσα από το ίδιο το διαδίκτυο.
Στο TikTok, στο Instagram και στο YouTube, εκατομμύρια χρήστες ανακαλύπτουν ξανά αισθητικές και αντικείμενα προηγούμενων δεκαετιών.
Παλιά τραγούδια αποκτούν νέο κοινό. Ρούχα εμπνευσμένα από τα ’90s επιστρέφουν. Σκηνές από παλιές ταινίες γίνονται memes. Παλιά gadgets και videogames μετατρέπονται ξανά σε αντικείμενα επιθυμίας.
Το διαδίκτυο, με άλλα λόγια, δεν σκότωσε τη νοσταλγία.
Την έκανε παγκόσμια.
Γιατί ειδικά τώρα;
Η επιστροφή των ’80s και των ’90s δεν συμβαίνει τυχαία.
Οι τελευταίες δεκαετίες χαρακτηρίζονται από αλλεπάλληλες αλλαγές: οικονομικές κρίσεις, πανδημία, πολεμικές συγκρούσεις, ενεργειακές αναταράξεις, τεχνολογική επιτάχυνση και μια καθημερινότητα που αλλάζει συνεχώς.
Σε περιόδους αβεβαιότητας, το γνώριμο αποκτά μεγαλύτερη αξία.
Το παρελθόν μοιάζει ασφαλές ακριβώς επειδή γνωρίζουμε ήδη πώς τελείωσε.
Και υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας: σήμερα οι άνθρωποι που μεγάλωσαν στα ’80s και τα ’90s έχουν πλέον την οικονομική και κοινωνική δυνατότητα να επαναφέρουν στοιχεία εκείνης της εποχής στη ζωή τους.
Αγοράζουν τα ρούχα που θυμούνται από τα εφηβικά τους χρόνια. Ξανακούνε τα τραγούδια που μεγάλωσαν μαζί τους. Αναζητούν παλιά παιχνίδια και συλλεκτικά αντικείμενα.
Η νοσταλγία, λοιπόν, δεν είναι μόνο συναίσθημα. Έχει γίνει και αγορά.
Δεν ήταν όλα καλύτερα τότε
Υπάρχει όμως μια παγίδα.
Η νοσταλγία έχει την τάση να φωτίζει όμορφα τις αναμνήσεις και να αφήνει στο σκοτάδι όσα δεν μας άρεσαν.
Οι δεκαετίες του ’80 και του ’90 είχαν τις δικές τους κοινωνικές δυσκολίες, οικονομικές ανισότητες, περιορισμούς και προβλήματα. Η ζωή χωρίς internet μπορεί σήμερα να φαίνεται απελευθερωτική, αλλά ταυτόχρονα σήμαινε λιγότερη πρόσβαση στην πληροφορία και μεγαλύτερη δυσκολία επικοινωνίας.
Η εικόνα του «παλιού καλού καιρού» είναι συχνά περισσότερο συναισθηματική παρά αντικειμενική.
Και αυτό δεν την κάνει λιγότερο πραγματική.
Τελικά, τι μας λείπει;
Ίσως να μη μας λείπει πραγματικά η δεκαετία.
Μας λείπει η αίσθηση ότι υπήρχε χρόνος.
Να βαρεθούμε. Να περιμένουμε. Να βγούμε χωρίς να τραβήξουμε φωτογραφία. Να ακούσουμε ένα ολόκληρο album χωρίς να αλλάξουμε τραγούδι κάθε δέκα δευτερόλεπτα. Να συναντήσουμε φίλους χωρίς να έχουμε προηγουμένως οργανώσει τα πάντα σε μια ομαδική συνομιλία.
Γι’ αυτό και η νοσταλγία των ’80s και των ’90s είναι κάτι περισσότερο από μια μόδα.
Είναι ένας τρόπος να αναζητήσουμε, μέσα σε έναν κόσμο που κινείται όλο και πιο γρήγορα, κάτι που θυμόμαστε ως πιο αργό.
Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό retro trend της εποχής μας:
όχι να επιστρέψουμε στο παρελθόν, αλλά να ξαναβρούμε λίγο από τον χρόνο που νομίζαμε ότι είχαμε χάσει.
About The Author
