Γιατί η Gen Z κάνει λιγότερο σεξ; Τι δείχνουν οι έρευνες

Η Gen Z είναι μια γενιά που δεν σταματάει να έχει πρωτιές στο να έρχεται δεύτερη. Κι επειδή έχει διαφορετικές συνήθειες από εμάς και κάνει τα πράγματα διαφορετικά, την έχουμε βάλει κάτω και τη βαράμε σαν το χταπόδι. Έρευνες, περιοδικά, TikTok explainers μάς εξηγούν τους λόγους που η νέα γενιά δεν κάνει τόσο σεξ πια! Κι όχι ότι μας αφορά τι κάνουν οι πιο νέοι στο κρεβάτι τους, (ίσως έπρεπε να μας αφορά περισσότερο το γεγονός ότι είναι η πιο «αμόρφωτη» γενιά από τις προηγούμενες), αλλά οι λόγοι που συμβαίνει αυτό, έχουν τη σημασία τους.

Μεγάλωσαν με το πορνό πανεύκολα προσβάσιμο στο κινητό τους, το φλερτ είναι «διαθέσιμο» στα apps και η τέλεια εικόνα των social media τους ακολουθεί παντού, παρά τις προσπάθειες όλων μας να αποτάξουμε από πάνω μας το «τέλειο» και να αποδεχτούμε τον άνθρωπο και την εικόνα του ως κάτι το φυσιολογικό. Κι όμως, οι νέοι φαίνεται να κάνουν λιγότερο σεξ από τις προηγούμενες γενιές. Η οικονομική ανασφάλεια, η ψηφιακή υπερδιέγερση, η πανδημία και μια διαφορετική αντίληψη για τις σχέσεις εξηγούν ένα μέρος της αλλαγής. Το υπόλοιπο ίσως βρίσκεται στο ότι η Gen Z δεν θέλει να κάνει σεξ απλώς και μόνο επειδή υποτίθεται ότι πρέπει.

Η Gen Z προτιμά τον ύπνο από το σεξ. Και δεν είναι η μόνη έκπληξη

Η αλήθεια είναι πως οι millennials και πάνω έχουμε στο νου μας την νεότητα, και εννοώ τη δεκαετία προς τα 30, ως μια ευκαιρία για ελευθερία και απελευθέρωση. Αν πιστεύατε ότι οι σημερινοί εικοσάρηδες περνούν τα βράδια τους σε ατελείωτα πάρτι, αλλάζουν ερωτικούς συντρόφους 5 φορές τη μέρα και αντιμετωπίζουν τον ύπνο ως μια ενοχλητική διακοπή ανάμεσα σε δύο εξόδους (οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα και καταστάσεις είναι συμπτωματική), έχουμε νέα. Μπορεί να προτιμούν να κοιμηθούν. Σύμφωνα με έρευνα της EduBirdie σε 2.000 ενήλικες της Gen Z, το 67% θα επέλεγε έναν καλό βραδινό ύπνο αντί για σεξ – το καταλαβαίνω. Ακολουθούν η επαγγελματική ασφάλεια με 64%, η προσωπική επιτυχία με 59% και οι φιλίες με 50%. Το σεξ, τουλάχιστον σε αυτή την κατάταξη, χάνει από το οκτάωρο και την προοπτική μιας καλύτερης καριέρας.

Τα ευρήματα εντάσσονται σε μια ευρύτερη τάση που ερευνητές και δημοσιογράφοι περιγράφουν ως «σεξουαλική ύφεση». Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Kinsey Institute, το ποσοστό των νεαρών ενηλίκων που δήλωναν ότι δεν είχαν σεξουαλική επαφή κατά το προηγούμενο έτος αυξήθηκε από 12% το 2010 σε 24% το 2024. Άλλες αμερικανικές έρευνες καταγράφουν μείωση της σεξουαλικής δραστηριότητας στους νέους, ενώ στοιχεία του CDC δείχνουν ότι το ποσοστό των μαθητών λυκείου που είχαν κάνει σεξ υποχώρησε από περίπου 47% το 2013 σε περίπου 30% το 2023.

Οι αριθμοί αφορούν διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και χρονικές περιόδους, επομένως δεν περιγράφουν όλοι ακριβώς το ίδιο φαινόμενο. Δείχνουν, ωστόσο, μια αξιοσημείωτη μεταβολή. Και γεννούν το εύλογο ερώτημα: πώς γίνεται μια γενιά που έχει πρόσβαση σε περισσότερο σεξουαλικό περιεχόμενο από οποιαδήποτε προηγούμενη, να έχει λιγότερες σεξουαλικές επαφές;

Το φλερτ είναι full time job

Ας ξεκινήσουμε από τα πρακτικά. Για να κάνεις σεξ με κάποιον, συνήθως πρέπει πρώτα να τον γνωρίσεις. Να βγεις από το σπίτι, να κανονίσεις ένα ραντεβού, να διαθέσεις χρόνο, ενδεχομένως χρήματα και, αν όλα πάνε καλά, να έχεις και έναν χώρο όπου μπορείτε να μείνετε μόνοι. Για ένα μεγάλο κομμάτι της Gen Z, τίποτα από αυτά δεν είναι αυτονόητο.

Τα ακριβά ενοίκια, η επισφαλής εργασία και η καθυστερημένη οικονομική ανεξαρτησία επηρεάζουν την καθημερινότητα των νέων. Όταν το πατρικό σπίτι παραμένει η μόνη οικονομικά βιώσιμη επιλογή, η ιδιωτικότητα αποκτά τίμημα. Σε στοιχεία που συζητά η ψυχοθεραπεύτρια Τζανίν Κόνορ στο Psychology Today, η έλλειψη ιδιωτικού χώρου εμφανίζεται ως σημαντικός λόγος σεξουαλικής αδράνειας μεταξύ νέων που ζουν με τους γονείς τους. Άλλο που ορισμένους από τους παλιούς δεν τους επηρέασε ποτέ το ότι έμεναν με τους γονείς τους – να τα λέμε κι αυτά.

Και δεν είναι μόνο η κρεβατοκάμαρα. Είναι και το ίδιο το ραντεβού όπως πολύ σωστά παρατηρεί η Άσλεϊ Φάικ στο VICE . Ένα ποτό, ένα δείπνο, οι μετακινήσεις, η ανάγκη να βγεις από το σπίτι ενώ είσαι ήδη εξαντλημένος από τη δουλειά και το άγχος. Αν προσθέσουμε την οικονομική αβεβαιότητα, το φλερτ αρχίζει να μοιάζει με δραστηριότητα –ένα χόμπι αν θέλετε– που απαιτεί χρόνο και πόρους τους οποίους πολλοί δεν διαθέτουν σε αφθονία. Όταν, λοιπόν, η επιλογή είναι ανάμεσα σε μια έξοδο αμφίβολης έκβασης και στον καναπέ σου, ο καναπές αποκτά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Όλη μέρα online και όλη νύχτα πάλι online

Η τεχνολογία υποσχέθηκε να κάνει τις γνωριμίες ευκολότερες και εν τέλει έχουν γίνει δυσκολότερες. Οι εφαρμογές γνωριμιών προσφέρουν ατελείωτες επιλογές, τα social media επιτρέπουν να παρακολουθείς τη ζωή κάποιου προτού καν του μιλήσεις και το φλερτ μπορεί να ξεκινήσει χωρίς να χρειαστεί να σηκωθείς από το κρεβάτι σου. Υπάρχει, όμως, μια μικρή λεπτομέρεια: η ψηφιακή επαφή δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε πραγματική οικειότητα. Το πατροπαράδοτο σεξ που έπρεπε και λίγο να το κυνηγήσεις έδωσε τη θέση του σε μια τεμπέλικη online διαδικασία.

Το να στείλεις ένα μήνυμα είναι ευκολότερο από το να εκτεθείς σε μια διά ζώσης συνάντηση. Στην οθόνη μπορείς να επιλέξεις πότε θα απαντήσεις, να επεξεργαστείς την εικόνα σου και να αποχωρήσεις από μια συζήτηση χωρίς να αντιμετωπίσεις την αμηχανία της στιγμής. Στην πραγματική ζωή, τα πράγματα είναι λιγότερο ελεγχόμενα. Υπάρχουν οι παύσεις, η αμηχανία, οι παρεξηγήσεις, η πιθανότητα της απόρριψης και εκείνο το βασανιστικό ερώτημα αν θα φας χυλόπιτα ή όχι.

Στο βιβλίο της Sextinction (Εξαφάνιση του Σεξ), η ερευνήτρια της σεξουαλικότητας Ντέμπρα Σο εξετάζει, μεταξύ άλλων, τον τρόπο με τον οποίο η ψηφιακή ζωή μπορεί να επηρεάζει την ανθρώπινη σύνδεση. Αντίστοιχα, η δημοσιογράφος Κάρτερ Σέρμαν, στο βιβλίο της The Second Coming: Sex and the Next Generation’s Fight Over Its Future (Η Δευτέρα Παρουσία: Το σεξ και ο αγώνας της νέας γενιάς για το μέλλον του), περιγράφει μια γενιά που μεγαλώνει ανάμεσα σε αντικρουόμενα μηνύματα για το σεξ, την ελευθερία και την ασφάλεια.

Το παράδοξο είναι ότι η Gen Z εκτίθεται διαρκώς σε σεξουαλικές εικόνες και ντύνεται πιο απελευθερωμένα από νωρίς προτού η ίδια κατανοήσει την σεξουλικότητά της, αλλά αυτή η υπερέκθεση δεν σημαίνει ότι αισθάνεται πιο άνετα με το πραγματικό σεξ. Όταν το σώμα συγκρίνεται καθημερινά με φιλτραρισμένες εικόνες και η ερωτική επαφή παρουσιάζεται σαν μια cute σκηνοθετημένη σκηνή, η πραγματικότητα μπορεί να μοιάζει απογοητευτικά ατελής. Κι αν έχεις ήδη περάσει δύο ώρες σκρολάροντας, συγκρίνοντας τον εαυτό σου με ανθρώπους που μοιάζουν να μην έχουν ποτέ κακή μέρα, η αυτοπεποίθηση δεν είναι ακριβώς στα πάνω της και στα ωραία της, που λέει και η Βίσση.

Στην εξίσωση μπαίνει και η πανδημία. Πολλοί σημερινοί νέοι πέρασαν κρίσιμα χρόνια της εφηβείας τους με περιορισμένες κοινωνικές επαφές, λιγότερες εξόδους και την οθόνη ως βασικό μέσο επικοινωνίας. Δεν μπορούμε να αποδώσουμε κάθε σημερινή δυσκολία στις σχέσεις στα lockdown, αλλά η απώλεια εμπειριών κοινωνικοποίησης ενδέχεται να έχει επηρεάσει ολιστικά τον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι νέοι προσεγγίζουν το φλερτ και την οικειότητα.

Σεξ, συναίνεση και μια γενιά γεμάτη ερωτηματικά

Υπάρχει, ωστόσο, μια ακόμη διάσταση που δεν είναι τόσο προφανής. Η Gen Z ενηλικιώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία άλλαξαν σημαντικά οι συζητήσεις για τη συναίνεση, την έμφυλη βία, την ευχαρίστηση και τα προσωπικά όρια. Με λίγα λόγια, ολόκληρος ο πληθυσμός έπρεπε να περάσει – επιτέλους – μια περίοδο επανεκπαίδευσης στο τι είναι οκ και τι όχι…

Το #MeToo έφερε στο προσκήνιο συμπεριφορές που για δεκαετίες αντιμετωπίζονταν ως αναμενόμενο μέρος του ερωτικού παιχνιδιού. Η συναίνεση, η αμοιβαιότητα και η ανάγκη να ακούγεται η επιθυμία όλων των εμπλεκομένων απέκτησαν μεγαλύτερη δημόσια ορατότητα. Για πολλούς νέους, αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να υπάρχει έλξη. Πρέπει να υπάρχει και ασφάλεια, εμπιστοσύνη, σεβασμός.

Την ίδια στιγμή, το διαδίκτυο μεταφέρει συχνά αντιφατικά πρότυπα. Από τη μία, η σεξουαλική απελευθέρωση και η διεκδίκηση της απόλαυσης. Από την άλλη, η επιστροφή επιθετικών ανδρικών προτύπων, η κουλτούρα των incels (ακούσια αγαμία – αναφέρεται σε μια διαδικτυακή υποκουλτούρα ετεροφυλόφιλων ανδρών που αποδίδουν την αδυναμία τους να βρουν ρομαντικούς ή σεξουαλικούς συντρόφους σε εξωτερικούς παράγοντες, κατηγορώντας τις γυναίκες και την κοινωνία) και η πορνογραφία που μπορεί να παρουσιάζει συγκεκριμένες πρακτικές ως αυτονόητες. Για τους νέους άνδρες και τις νέες γυναίκες, η προσπάθεια να καταλάβουν τι πραγματικά επιθυμούν μπορεί να γίνεται μέσα σε έναν διαρκή θόρυβο από συμβουλές, απαιτήσεις και εικόνες κάτι που αφαιρεί εντελώς τη μαγεία από τη διαδικασία. Δεν ξέρουν, με λίγα λόγια, πως να φερθούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Gen Z φοβάται συλλήβδην το σεξ ή ότι κάθε λιγότερο συχνή σεξουαλική επαφή αποτελεί αποτέλεσμα κοινωνικής πίεσης. Σημαίνει, όμως, ότι η πρόσβαση στην πληροφορία δεν συνοδεύεται απαραίτητα από την ικανότητα να την αξιολογήσεις. Μπορείς να γνωρίζεις θεωρητικά τα πάντα για το σεξ και να δυσκολεύεσαι να επικοινωνήσεις τι σου αρέσει, τι σε ενοχλεί ή πότε δεν θέλεις να προχωρήσεις.

Λιγότερο σεξ, περισσότερα situationships;

Η αλλαγή αφορά και τις σχέσεις. Τα situationships, οι ασαφείς ερωτικές καταστάσεις που δεν έχουν συμφωνημένο όνομα ή κατεύθυνση, αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύγχρονης κουλτούρας του dating. Υπάρχει οικειότητα, μπορεί να υπάρχει σεξ, αλλά η συζήτηση για το τι ακριβώς συμβαίνει, αναβάλλεται επ’ αόριστον.

Η επιθυμία για συναισθηματική αλλά και σεξουαλική σύνδεση δεν εξαφανίστηκε. Ούτε μπορούμε να ισχυριστούμε ότι όλοι οι νέοι αποφεύγουν τη δέσμευση. Ωστόσο, σε ένα περιβάλλον όπου οι επιλογές είναι κυριολεκτικά ατελείωτες και η απόρριψη γίνεται μέσω οθόνης πολύ πιο εύκολα από το «άβολο» δια ζώσης, η διατήρηση μιας ασαφούς κατάστασης μπορεί να φαίνεται ασφαλέστερη από μια ξεκάθαρη συζήτηση. Έτσι, κάποιοι επιλέγουν λιγότερες επαφές, άλλοι αναζητούν μεγαλύτερη συναισθηματική εγγύτητα και άλλοι αποσύρονται προσωρινά από το dating.

Η γενιά αυτή έχει επίσης μεγαλώσει με μεγαλύτερη εξοικείωση με τη γλώσσα της ψυχικής υγείας. Μιλά περισσότερο για άγχος, όρια, αυτοεκτίμηση και συναισθηματική διαθεσιμότητα και κάνει κάτι πραγματικά ζηλευτό: βάζει από νωρίς όρια, κάτι που οι προηγούμενοι δεν ξέραμε να κάνουμε. Η αυξημένη ευαισθητοποίηση μπορεί να βοηθά τους νέους να αναγνωρίζουν από νωρίς σχέσεις που δεν τους κάνουν καλό και που είναι τοξικές. Μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνυπάρχει και με μεγαλύτερο φόβο απέναντι στην αβεβαιότητα και την έκθεση. Δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσεις πότε προστατεύεις τον εαυτό σου και πότε αποφεύγεις κάτι που απλώς σε φοβίζει. Όμως προσωπικά το βρίσκω πολύ υγιές να γνωρίζεις από νωρίς τα στάνταρ σου και να διεκδικείς μια υγιή σχέση.

Κι αν τελικά η Gen Z δεν έχει κανένα πρόβλημα;

Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση: το λιγότερο σεξ δεν αποτελεί από μόνο του πρόβλημα υγείας ούτε απόδειξη ότι μια γενιά είναι δυστυχισμένη, φοβισμένη ή κοινωνικά ανεπαρκής. Η συχνότητα των σεξουαλικών επαφών δεν μετρά την αξία ενός ανθρώπου, την ποιότητα μιας σχέσης ή την ικανότητά του να συνδεθεί με τους άλλους – αυτά είναι βασικά πράγματα. Αν κάποιος είναι ικανοποιημένος με την ερωτική του ζωή, η αποχή δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως κάτι που πρέπει να διορθωθεί.

Αυτό που αξίζει να μας απασχολήσει είναι αν οι νέοι αποφεύγουν την οικειότητα επειδή πραγματικά δεν την επιθυμούν ή επειδή δυσκολεύονται να τη διεκδικήσουν. Αν η επιλογή τους προκύπτει από προσωπική προτίμηση, δεν υπάρχει λόγος να τους πιέζουμε. Αν, αντίθετα, συνδέεται με μοναξιά, έντονο άγχος, φόβο απόρριψης ή αδυναμία δημιουργίας σχέσεων που οι ίδιοι επιθυμούν, τότε η συζήτηση αποκτά διαφορετικό ενδιαφέρον. Ίσως το βάρος που ρίξαμε οι προηγούμενοι πάνω τους δημιούργησε μια γενιά που ωρίμασε και ενηλικιώθηκε αναγκαστικά νωρίς και απότομα, που έθεσε από νωρίς άλλες προτεραιότητες, των ενηλίκων, και δεν έζησε αυτά τα ανέμελα χρόνια που ζήσαμε οι υπόλοιποι.

Ίσως, τελικά, το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο αυτής της «σεξουαλικής ύφεσης» να μην είναι πόσοι νέοι κάνουν σεξ, αλλά πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονται την επιτυχία, την επιθυμία και την προσωπική τους ζωή. Οι προηγούμενες γενιές μεγάλωσαν με τις δικές τους πιέσεις και τις δικές τους αντιφάσεις. Η Gen Z έχει να διαχειριστεί έναν κόσμο στον οποίο η σεξουαλικότητα είναι παντού ορατή, αλλά η πραγματική σύνδεση απαιτεί χρόνο, χώρο και διάθεση για έκθεση.

ΠΗΓΗ