Ευρύτατες τομές στο εκλογικό σύστημα σχεδιάζει η κυβέρνηση με σαρωτική αλλαγή των εκλογικών περιφερειών, σημαντική μείωση των βουλευτικών εδρών και μερική κατάργηση του σταυρού προτίμησης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι κεντρικές ρυθμίσεις του νέου συστήματος θα τεθούν σε άτυπη δημόσια διαβούλευση το προσεχές διάστημα ώστε παράλληλα με τη συζήτηση που θα ξεκινήσει επίσημα για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, να υπάρξει ουσιαστικός διάλογος μεταξύ των κομμάτων για ευρύτερες και αναγκαίες αλλαγές σε όλο το θεσμικό φάσμα της δημοκρατικής λειτουργίας της χώρας.
Όπως ξεκαθάρισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη συζήτηση για το κράτος δικαίου που διεξήχθη στη Βουλή την περασμένη Πέμπτη, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν επιχειρεί να αλλάξει αιφνιδιαστικά τους όρους του πολιτικού παιχνιδιού.
Αντιθέτως, επιδιώκει ουσιαστικό διάλογο με ανοικτά χαρτιά, καθώς η κεντρική φιλοσοφία και οι βασικές διατάξεις του σχεδίου νόμου θα συζητηθούν στην παρούσα Βουλή προκειμένου να έρθουν με μορφή νομοσχεδίου αμέσως μετά τις εκλογές του 2027 και να εφαρμοστεί -εφόσον συγκεντρώσει τις απαραίτητες πλειοψηφίες- στις εκλογές του 2031.
«Οι εκλογές του 2031 πρέπει να βρουν τη χώρα με ένα διαφορετικό εκλογικό σύστημα, πιο σύγχρονο, το οποίο θα ψηφιστεί στην αρχή της τετραετίας, θα γνωρίζουν όλοι ποιοι είναι οι κανόνες και θα ήταν ευχής έργον αν μπορούσαμε να συμφωνήσουμε από τώρα να ψηφιστεί με διευρυμένη πλειοψηφία», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός.
Οι αλλαγές
Το νέο εκλογικό σύστημα που έχει σχεδιάσει ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος και το παρουσιάζει σήμερα το «ΘΕΜΑ» στηρίζεται στο λεγόμενο «γερμανικό μοντέλο», με απαραίτητες προσαρμογές στα ελληνικά δεδομένα. Κεντρική προτεινόμενη τομή αποτελεί ο διαχωρισμός της επικράτειας σε 7 μεγάλες εκλογικές περιφέρειες (από 60 που είναι σήμερα), οι οποίες ακολουθούν τα γεωγραφικά όρια των αποκεντρωμένων διοικήσεων της χώρας (Αττικής, Κεντρικής Μακεδονίας – Θράκης, Κρήτης, Ηπείρου – Δ. Μακεδονίας, Πελοποννήσου – Δ. Ελλάδας – Ιον. Νήσων, Αιγαίου, Θεσσαλίας – Στ. Ελλάδας).
Σε κάθε εκλογική περιφέρεια αντιστοιχεί ένας συγκεκριμένος αριθμός βουλευτών ανάλογα με τον νόμιμο πληθυσμό της χώρας, όπως αυτός έχει κυρωθεί από την απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ.
Σε καθεμία από τις 7 εκλογικές περιφέρειες τα 3/5 του αριθμού των βουλευτών εκλέγονται σε επιμέρους μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες, οι οποίες μπορεί να ονομαστούν εκλογικές ενότητες, και τα υπόλοιπα 2/5 από λίστα. Πιθανότερη, όμως, είναι η κατανομή κατά 50%-50% ώστε το σύστημα να μη γίνει πλειοψηφικό. Τα όρια των εκλογικών ενοτήτων (μονοεδρικές) χαράσσονται από ανεξάρτητη επιτροπή, η οποία εκλέγεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής με αυξημένη πλειοψηφία 3/5.
Σε περίπτωση μη ύπαρξης συμφωνίας εντός δύο συνεδριάσεων, οι οποίες απέχουν 30 ημέρες μεταξύ τους, τότε ορίζεται από ex officio μέλη (π.χ. αντιπρόεδρος Α.Π., δικαστές, καθηγητές Πολιτικής Επιστήμης, Γεωγραφίας κ.τ.λ). Δικαίωμα ένστασης επί της απόφασης της ανεξάρτητης αρχής υπάρχει μόνο ενώπιον του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου (ΑΕΔ), το οποίο λειτουργεί ως Εκλογοδικείο και αποφασίζει σε πρώτο και τελευταίο βαθμό και εντός αποκλειστικής προθεσμίας 30 ημερών από τη δημοσίευση της απόφασης. Το ΑΕΔ εκδίδει την απόφαση εντός αποκλειστικής προθεσμίας 15 ημερών, δικάζοντας κατά απόλυτη προτεραιότητα.
Η επιτροπή οφείλει εντός μικρού χρονικού διαστήματος (π.χ. 60 ημέρες) μετά την κύρωση της απογραφής ή την παρέλευση της προθεσμίας του Συντάγματος, να οριοθετήσει με βάση συγκεκριμένα κριτήρια τα όρια των εκλογικών περιφερειών. Κάθε εκλογική ενότητα δεν μπορεί να έχει πληθυσμό μικρότερο του 80% του εθνικού μέσου όρου, ούτε μεγαλύτερο του 120% του εθνικού μέσου όρου. Διακριτές εξαιρέσεις μπορούν να υπάρξουν για συγκεκριμένες νησιωτικές περιοχές, όπου το όριο μπορεί να αυξάνεται ή να μειώνεται και άλλο (π.χ. ±40%).
Οι εκλογικές ενότητες πρέπει να έχουν γεωγραφική συνέχεια (εκτός ειδικά αιτιολογημένων εξαιρέσεων, π.χ., πρόαστια πόλης ή περίπτωση διάσπασης σημερινού νομού σε δύο εκλογικές ενότητες, λ.χ., δήμος πρωτεύουσας/λοιπός νομός). Για τη χωροθέτηση λαμβάνονται υπόψη χωρίς να είναι δεσμευτικά, τα όρια των δήμων και των δημοτικών ενοτήτων (καποδιστριακοί δήμοι). Σε δήμους του Λεκανοπεδίου, της Θεσσαλονίκης, καθώς και των μεγάλων δημοτικών ενοτήτων με πληθυσμό μεγαλύτερο του ανώτατου επιτρεπτού ορίου (π.χ., Περιστέρι, Πάτρα, Λάρισα, Ηράκλειο) η διάσπασή τους θα γίνεται σε δημοτικά ή εκλογικά διαμερίσματα.
Μείωση εδρών
Ο αρχικός συνολικός αριθμός των βουλευτών μπορεί να είναι από 200 έως 250. Οι βουλευτές θα εκλέγονται κατά τα 3/5 σε εκλογικές ενότητες (120 ή 150 αντίστοιχα) και οι υπόλοιποι σε λίστα (80 ή 100) (ή εναλλακτικά 50%-50%). Μπορεί να εξεταστεί η διατήρηση ενός αριθμού βουλευτών Επικρατείας (π.χ. 10-12), με ισάριθμη μείωση του αριθμού των βουλευτών που εκλέγονται με λίστα (η ρύθμιση αυτή αφορά κυρίως τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, τα οποία υπό συγκεκριμένες συνθήκες ίσως να μην εκλέξουν βουλευτή από τη λίστα) και μπορεί να καλύψει περιπτώσεις πρώην πρωθυπουργών κ.τ.λ. που δεν θέλουν να διεκδικήσουν την ψήφο σε μονοεδρική.
Για τον υπολογισμό του συνολικού αριθμού των εδρών που κερδίζει ένα κόμμα εξετάζονται διάφορα σενάρια.
Για παράδειγμα, σε Βουλή με 250 μέλη σχεδιάζεται bonus 25 ή 35 εδρών για το πρώτο κόμμα, κατ’ αναλογία του ισχύοντος εκλογικού νόμου. Η ρύθμιση αυτή επιτυγχάνει αναλογικότητα κατανομής εδρών 90% και 86% αντίστοιχα.
Κατ’ αναλογία, σε Βουλή με 200 μέλη σχεδιάζεται bonus 20 ή 30 εδρών για το πρώτο κόμμα, επιτυγχάνοντας ποσοστό αναλογικότητας 90% και 85% αντίστοιχα. Παράλληλα, σε κάθε εκλογική ενότητα εκλέγεται ο υποψήφιος του κόμματος το οποίο συγκέντρωσε τη σχετική πλειοψηφία στη συγκεκριμένη μονοεδρική, υπό την προϋπόθεση ότι το κόμμα ξεπερνάει σε πανελλαδικό επίπεδο το 3%.
Σε διαφορετική περίπτωση εκλέγεται ο υποψήφιος του δεύτερου σε ψήφους κόμματος. Σύμφωνα πάντα με το σχέδιο, η επιλογή υποψηφίου συγκεκριμένου κόμματος για τη μονοεδρική θα σημαίνει αυτόματα και επιλογή της κομματικής λίστας για την ευρύτερη περιφέρεια τουλάχιστον για την πρώτη εφαρμογή του νόμου. Το γεγονός αυτό αποτελεί σημαντική διαφοροποίηση με το γερμανικό μοντέλο που δίνει στους εκλογείς μεγαλύτερη ευελιξία.
Βουλευτές «κάβα»
Στην εξαιρετική περίπτωση που ένα κόμμα εκλέξει περισσότερους βουλευτές από εκλογικές ενότητες (μονοεδρικές) απ’ όσες του αναλογούν με βάση το εθνικό θα ενεργοποιείται «μαξιλάρι». Η Βουλή των 200 εδρών θα έχει «μαξιλάρι» ή αλλιώς «κάβα» έως 100 έδρες, ενώ το Κοινοβούλιο των 250 θα έχει «κάβα» έως 50 έδρες.
Για παράδειγμα, αν ένα κόμμα, με βάση τον αλγόριθμο υπολογισμού των εδρών σε πανελλαδικό επίπεδο πρέπει να λάβει 80 έδρες (επί συνόλου 200 εδρών), αλλά έχει επικρατήσει σε 85 μονοεδρικές, τότε η νέα Βουλή δεν θα έχει 200 μέλη αλλά 205.
Οι 5 επιπλέον έδρες ονομάζονται πλεονασματικές έδρες και εκλέγονται στις εκλογικές περιφέρειες (αποκεντρωμένες διοικήσεις) που παρουσιάζουν σε αύξουσα σειρά το μεγαλύτερο πηλίκο του νόμιμου πληθυσμού προς τον συνολικό αριθμό των εδρών.
Οι έδρες ανά περιφέρεια με το προτεινόμενο σύστημα
– Η νέα Περιφέρεια Αττικής περιλαμβάνει τις σημερινές εκλογικές Περιφέρειες Α’ Αθήνας, Νότιας – Βόρειας – Δυτικής Αθήνας, Ανατολικής και Δυτικής Αττικής, Α’ και Β’ Πειραιά.
– Η Δυτικής Μακεδονίας – Ηπείρου περιλαμβάνει: Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Ιωαννίνων, Αρτας, Θεσπρωτίας και Πρέβεζας.
– Η Αιγαίου περιλαμβάνει: Λέσβου, Χίου, Σάμου, Κυκλάδων, Δωδεκανήσου.
– Η Κεντρικής Μακεδονίας – Θράκης περιλαμβάνει: Εβρου, Ροδόπης, Ξάνθης, Δράμας, Σερρών, Κιλκίς, Α’ και Β’ Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πέλλας, Ημαθίας, Πιερίας.
– Η Πελοποννήσου – Δ. Ελλάδας – Ιον. Νήσων περιλαμβάνει: Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας, Ηλείας, Κορίνθου, Αργολίδας, Αρκαδίας, Λακωνίας, Μεσσηνίας, Κέρκυρας, Λευκάδας, Κεφαλλονιάς, Ζακύνθου.
– Η Κρήτης περιλαμβάνει: Ηρακλείου, Χανίων, Ρεθύμνου, Λασιθίου.
– Η Θεσσαλίας – Στ. Ελλάδας περιλαμβάνει: Λάρισας, Καρδίτσας, Μαγνησίας, Τρικάλων, Φθιώτιδας, Βοιωτίας, Εύβοιας, Ευρυτανίας και Φωκίδας.
Δύο σενάρια για τη διαδικασία επιλογής των βουλευτών
About The Author
